Indyjski Budyń Czekoladowy

W tym tygodniu postanowilismy pojechac do Hampi w stanie Karnataka. Szybko kupilem bilety (bez AC, a bylo calkiem goraco) i w ten sam jeszcze piatek wsiedlismy do autobusu.

Last week we decided to go to Hampi, Karnataka. I quickly bought the tickets (there were only without AC and it was still quite hot) and the next Friday we set off.

Zabralo nam to nieprzyzwoicie duzo czasu. Dojechalismy na miejsce o godz. 16 nastepnego dnia. Autobus, ktory mial przyjechac nastepnego dnia do Hubli o godz. 7 przyjechal o 11. Nie było to połączenie bezpośrednie, tylko z przesiadkami z busa sleepera, potem 3 godzinny pociąg do Hospet i później jeszcze 15km rikszą (20 mins / 100rs) :) do Hampi. Ogólnie podróż była bardzo ciekawa i nieco męcząca. Po dotarciu do Hampi po prysznicu od razu zaczelismy zwiedzanie. Jako, ze teren calego miasta i jest calkiem spory – nasza pierwsza decyzja bylo wypozyczenie skuterow (!) :). Od tego momentu zaczelo sie zwiedzanie w najprzyjemniejszy do tej pory znany mi sposob (50% przyjemnosci z wycieczki zawdzieczam wlasnie smiganiu na skuterku, drugie 50% pieknemu krajobazowi ruin i dziwnych formacji skalnych).

// To get there it took us ridiculously amount of time. We reached the place at 4 pm the next day. The bus was supposed to arrive to Hubli at 7 the following day. It arrived at 11. It wasn’t direct connection with Hampi. We had to first take a sleeper bus,  then 3 hours train to Hospet and at the end a rickshaw 15 km (20 mins / 100rs) :) to Hampi. The terrain around the ancient city is quite large – our first decision was to rent motorbikes (!) :). From that moment we started to do sightseeing in the most pleasant way I know (50% of the fun during the trip I had is because of the rides by bike, another 50% came from beautiful views of ruins and rock formations).

Panorama ze wzgorza niedaleko od naszego hoteliku // The view from a hill close to our hotel

W nocy zastała nas moja pierwsza burza w Indiach. Pierwszy znak ze zbliża się nieuniknione.. MONSOON IS COMING!
Wyprawa była krótka ale bardzo przyjemna.

// During the night I experienced my fist rain/storm in India in last 8 months. That was a first sign that the monsoon is coming!

Na dole zdjecia calej okolicy. (Wkrotce nasze zdjecia) // Below the pictures of the area (soon you can expect our pictures):

Source: Leszek Zadlo

Co zwiedzilismy //  What we’ve seen:

Virupaksha Temple – w centrum Hampi Bazaar

// in the center of Hampi Bazaar

Royal Enclosure – stajnie sloni, wieze obeserwacyjna, palac, laznie krolewska

// Elephant stables, watch tower, the palace, queen’s bath

Rama Temple

Lotus Mahal

Underground Shiva Temple – dla mnie hit, czulem sie jak Indiana Jones. Nie calkiem pod ziemia, ale ponizej poziomu wokol

// for me it was the best. I flet like Indiana Jones. It wasn’t entirely underground, but under the level of surrounding terrain.

Vittala Temple – sa dwie drogi by tam  dotrzec: na koszyku z bambusa po rzece lub motorkiem naokolo calego kompleksu. Wybralismy ta pierwsza. Tutaj wejscie bylo po 200 rs, ale poklocilismy sie, ze mamy dokumenty FRRO i po jakis 10 minutach wpuscili nas za 10 rs (jak innych Indian LoL) :).

// there are two ways to get there: on a basket made from bamboo floating down the river or by bike around the whole complex. We chose the first option. The entrance to the temple was 200 rs, but we argued that we have FRRO documents, we pay taxes, live and earn in India bla bla and after 10 mins they let us in for 10 rs (like all the other Indians lol) :).

W drodze powrotnej znowu doswiadczylismy ektremalnie zatloczonego pociagu. Tym razem udalo nam sie zajac cala polke na bagaze. Nie bylo jednak tak rozowo, poniewaz pociag jechal za wolno i ludzie na stacjach, ktorzy nie mogli wsiasc jeszcze bardziej go opozniali. Marcin dowiedzial sie, ze mozemy wysiasc na jedej ze stacji i wziasc autobus, ktory bedzie szybszy (musielismy zdarzyc na nasz autobus z Hubli). To byla walka z czasem. Oczywiscie rikszarz chcial nas naciagnac na taksowke jego znajomego za jakas astronomiczna sume. Na sam koniec jednak zabral nas na przystanek prywatnych autbusow i w 10 minut bylismy z powrotem na trasie. Nasz wyjazd z Hubli mial byc o godz. 20.30. Na miejsce dotarlismy o godz. 20.31 – tylko, ze musielismy znalezc jeszcze przystanek firmy VRL. A uwierzcie mi, ze tu autbusy prywatne odjezdzaja kazdy z innego misejsca. Na szczescie biegiem znalezlismy autobus doslownie minute przed odjazdem. Dotarlismy nastepnego dnia zgodnie z planem (niebywale!) o 7.00. Prysznic i do pracy ;)

// On the way back we experienced  extremely crowded train again. This time we managed to take seats on a luggage rack above the heads of other people seating in the compartment. The train was way too slow. On the stations people who couldn’t get in were slowing it down even more. Martin got to know that we can get off at one of the stations and take a bus, which would be faster (we had to manage to get on time to Hubli for our sleeper bus back to Mumbai). The time was running out. The first rickshaw guy wanted us to pay some astronomical amounts of money. In the end he took us to the private bus stand and in 10 mins we were back on the way to Hubli. Our bus departure from Hubli was at 8.30. We reached the city at 8.31, but we had to find the VRL company stand. And believe me, here private buses leave each from different office. Fortunately, we found the bus literally a minute before it’s departure. The following day we reached Mumbai according to the schedule at 7 am (unbelievable!). A shower and to work :)

Riksza

Jest to cos z czym spotkalem sie po raz pierwszy w zyciu. Podrozuje nimi codziennie po pare razy. Riksza to absoltnie najbardziej podstawowy po autobusie i pociagu rodzaj transportu (w szczegolnosci dla internow).

Troche historii:

Many auto rickshaws follow the original design of the Piaggio Ape C, from 1956, which was originally based on the Vespa. Auto rickshaws are light duty vehicles.

Czyli jak wskazuje wikipedia wywodza sie one z Wloch :).

Kazda riksza w miescie wyglada mniej wiecej tak samo – zolto czarny kapsulomotor. Z nimi to troche jak z kolorami autobusow w Polsce. Kazde miasto ma inny kolor. Tak wiec Delhi ma np. Kolor zielony a bombaj czarno żółty.

Riksze to zdecydowanie 1 miejsce w ranking pojazdów na indyjskich drogach. Na każdej nawet najmniejszej ulicy kiedy nie spojrze widzi się min 1 lub 2 riksze. Gdybym miał strzelać ile ich jest w bombaju to moja odpowiedz byłaby w dziesiatkach tysięcy.

W środku blaszanej puszki bez drzwi są 3 ważne elemnty – riksiarze na siedzonku, niezawsze wygodna laweczka z tym i meter, który odmierza czas i odległość (wszyscy się glowimy w jaki sposób jest to skorelowane…) czasami zdarzy się bonus w postaci głośników lub odpimpowanego fioletowego światła w srodku. Czasami można poprosić i włączyć jakiś hinduskie popiskiwanie albo jak riksiarzrozrywkowy to bollywodzka dance music.

Najstarsze riksze jakie widziałem miały na oko ze 20-30 lat. Zdarzają się tez funkiel nowki ale dość rzadko. Zdecydowana wikszosc to jedna pyrkajace staruszki. Najnowsze modele odchodzą troszkę od oklepanych wzorcow i przybierają troszkę bardziej oplywowe kształty. Rzeczami, która mi najbardziej imponuja sa elektroniczne metery, które mierzą czas odległość i należną opłatę.

Riksiarze

W koncu przejdzmy do samych riksiarzy. Nie mówią po angielsku, wszyscy noszą mundurki koloru brunatnego. Są zazwyczaj w brudnych sandalach lub boso. Nieogoleni i czesto z lekko czerwonymi zębami z powodu najtanszego mozliwego dopalacza – paan’u (tabaki do zucia).

Riksza to zazwyczaj  cale zycie pracuje prawdopodobnie wiecej niż 12 h dziennie. Pracują, śpią i jedzą w rikszy. Dla nich to prawie dom.

Niestety, dla riksiarzy biały kolor skóry oznacza dwie rzeczy – worek pieniędzy i totalny brak orientacji w mieście. Z oby dwoma stereotypami próbujemy walczyć. Jak jednak wiadomo riksz jest po prostu za duzo… I daje to slaby efekt…

Czasami doprowadzaja do szalu – probuja cie zabrac na przejazdzke (w Bombaju nie jest tak, ze jak raz skrecisz w lewo to potem 2 razy w prawo i bedzie z powrotem na tej samej ulicy – tutaj jeden skret moze cie kosztowac 30 min wycieczki i jakies 5 zl wiecej do zaplacenia), udaja ze nie znaja miasta, jada strasznie wolno, ze niby nie maja reszty wydac itd.

Lapanie rikszy przypomina troche autostop – stoisz i machasz reka. Sprawa polega na tym, ze czasami w czasi “rush hours” sk****le nie chca cie zabrac albo wogole zatrzymyac…

Aby ukrocic wybrednosc riksiarzy istnieje taki przepis (wiki o transporcie w Bombaju):

Recently the police revealed that the law requires the driver of an unengaged taxi to take you to wherever you want to go, regardless of distance or time. If the driver does not comply, one simply needs to call the police (dial 100) and mention the cab’s license number and the driver’s name. The act of calling the police on your cell phone usually makes the driver comply with your request to be taken to your destination.

W skrocie riksza musi cie zabrac tam gdzie chcesz. Jezeli tego nie zrobi moze zadzwonic pod numer 100 i zlozyc skarge na policje. Nigdy tego nie probowalem, ale podobno bardzo sie boja tego.

Jesli chodzi o zarobki to jeden mi raz powiedzial, ze wyciaga okolo 20-25 tysiecy rupii. Zdziwilem sie mocno, bo w przeliczeniu wychodzi prawie na jakies 2 tys zl na reke. Calkiem niezle, ale powiedzial ze pracuje 7 dni w tygodniu od rana do wieczora. Wszystkie pieniadze wysyla na wies lub jakis suburbia do swojej rodziny (btw. od czternastu lat ozeniony, a ma 29 lat – 2 corki hehe).

Wiecej o rikshach mozesz poczytac na wikipedii.

There was a number of places in India where polish citizens had to settle during the war. The biggest and most known places are Bandra in Mumbai, Valivade and Balachandi.

Below you can find a fragment of the description of the city built by polish refugees:

Despite these differences, the overriding impression of the Valivade Polish settlement is one of incredible energy, organisation, achievement, and remarkable harmony. Each ‘block’ of barracks had a ‘leader’ who represented their interests on one of the five ‘regional councils’ which administered the whole community. Each regional council was composed of a deputy manager, health officer, chief of security service and a fire service who were responsible to their regional manager, who was in turn responsible to the settlement’s manager in the main administration. The settlement manager was also the external representative for the community in its dealings with the British authorities. The central administration had several departments dealing with finance and supplies, building and engineering, culture and education, permanent and voluntary fire service, security, postal service, servicemen’s family bureau, records, physical education and health.

Within a year, the settlement became a thriving town, complete with administration buildings, a regular Settlement Chronicle, a church, a hospital, an orphanage, eight community centres, a theatre, and a cooperative which established a barber’s shop, workshops for the manufacture of clothes, woven rugs, dolls and handicrafts, shoe repairs, and a settlement canteen and restaurant. The cooperative also ran a ‘Bata’ Footwear Shop on a contract basis, with the cooperative taking 25 per cent of the sales but bearing the cost of running the shop. A cabinet-making workshop supplied furniture for the schools and administration, and took private orders. An engineering workshop undertook repairs of equipment. A bricklaying and concrete section helped construct new buildings and up-grade and maintain existing buildings. As Bogdan Harbuz summarised it:

The whole system was very idealistically and patriotically based. We had good contact with what was happening during the war on different fronts, with special communiquès and our own newspapers. We could listen to the BBC radio programs which were broadcast in Polish in one of the five regional library-cultural centres where young people could also play chess, cards, or other games. There were also choirs and the central administration would organise large concerts and plays for the whole camp. We also had a cinema run by an Indian. It was like a little town of its own. Five thousand Polish people. A little Poland in India.

In 1943-44, when the Valivade settlement was first taken over by the Poles, the intention was to provide their young people with the knowledge and skills which would ensure they could contribute to the rebuilding of post-war Poland. Formal education was a high priority. At a more informal level, but with the same educational and patriotic intent, a strong Scouting Movement grew up. This focus on education characterised all the Polish refugee settlements.

By February 1946, there were three kindergartens, four primary schools and four secondary schools, staffed by 100 teachers, catering for 1977 pupils (Polak w Indiach, April 1946). All of these schools operated under the supervision of a school inspector who liaised with ‘the Legation of the Ministry of Education and Religious Belief’ in Bombay. These schools utilised teaching programs which had been adopted in pre-war Poland and school was compulsory for all healthy children. The secondary schools were divided into four major categories: a general education high school or Gimnazjum, and a senior secondary school or Liceum, a commercial school, and a school for instructors of rural management, which included a school farm for practical experience. Instruction was in Polish but, after 1945, when it became increasingly apparent that a return to Poland was unlikely, English became part of the syllabus. This was to stand many of the children in good stead in later years.

More: http://www.immi.gov.au/media/publications/refugee/langfitt/langfitt24.htm

Photos of Valivade Polish Settlement in the state of Kolhapur (now Maharathra) near the city of Kolhapur:

More of the pictures here: http://kresy-siberia.com/gallery/main.php?g2_itemId=46976

More information (some of them in polish – try trough Google Translate):

http://zso.tbg.net.pl/lesser/artykuly/o-polskich-dzieciach-w-indiach

http://www.youtube.com/watch?v=OYkFiUsEQ8U < – Hanka Ordonowna a famous singer was helping in building this camp.
http://www.polishdiaspora.net/id10.html – A story of a woman who lived in a polish orphanage and then emigrated to the UK and later the US.

http://www.konarski.emil.tnp.pl/kg/Azja.htm

http://www.immi.gov.au/media/publications/refugee/langfitt/langfitt24.htm

W Bombaju jeśli chodzi o dodatkową prace to kobiety mają łatwiej. Prawie wszystkie jeżdżą na różnego rodzaju promocje, wesela i imprezy. Wystarczy, że jest się białą kobietą i droga modelki stoi przed tobą otworem:) Moja na pierwsza dodatkowa fucha w Bombaju, nie polegała na serwowaniu drinków czy witaniu gości. Rzuciłem się od razu na głęboką wodę.

Skotaktowała się z nami Soma, koleżanka z pracy Iwony z pytaniem czy nie chcielibysmy pomoc im podczas “Misji Gospodarczej w Indiach” urzędu Marszałkowskiego w Poznaniu. Tak się składa, że była to kontynuacja projektu prowadzonego przez Iwonę.

Bartka i moim zadaniem było wspomaganie niektórych firm w tłumaczeniu z Polskiego na angielski i odwrotnie. Wszystkie spotkania odbywały się na południu Bombaju w World Trade Center. Mialem się zająć paroma firmami. Jednak najwięcej czasu spędziłem z szefostwem firmy Gembiak – Mikstacki. Była to firma budowlana, więc naprawde sporo się nauczyłem o budowaniu dróg i slownictwie z tym związanym. Wydaje mi się, że parę ofert wydała im się interesująca. W szczególności 5x tańsze maszyny oraz taśma do produckcji asfaltu.

Pierwszy raz miałem także okazję zobaczyć miejsce akcji slynnej książki “Shantram”, w której bohater przez jakis okres swojego życia zyje w slumsie w cieniu budowanego jeszcze WTC (ok. 20 lat temu). Na dole zdjęcie:

Naprawdę ciekawe doświadczenie. Dużo się nauczyłem i myślę, że wypadłem dobrze w roli tłumacza. Wieczorem jeszcze tylko Coctail Party z Urzędem Marszałkowskim i konsulatem:) Teraz już wszystko odbywało się na luzie. Dobre jedzenie, drinki i ciekawe towarzystwo. Poznałem rektora UAM, Polibudy i wiele innych ciekawych osób. Warto było zrobić coś innego w tym Bombaju. Pozdrawiam bardzo serdecznie Pana prof. dr hab. Grzegorza Skrzypczaka Rektora Uniwersytetu przyrodniczego w Poznaniu. Zdjęcie także na dole :)